Gelenek ve Şeriat Gözüyle Evlat Edinmek

Yüce Allah'ın adıyla,

Evlat edinmek, yani başkalarının çocuklarını beslemek ve eğitmek, çok faydası olan yüce ve insancıl bir ameldir:

1. Çocuk sahibi olamayanlar evlat edinmenin sayesinde bu nimeti tatmak için fırsat elde ediyorlar.

2. Aileleri tarafından farklı nedenlerden dolayı sokağa atılan ya da yetimhaneye bırakılan çocukların hayatlarına sahip çıkıp hayatlarını kurtarıyorlar.

3. Ailelerin çok çocuklu olması ve bununla birlikte oluşan maddi yükün ailelerin omzundan alınmasına yardımcı oluyorlar ki, bununla ilgili bir hadiste buyuruyor ki:

"Az çocuklu aileler daha huzurludur." (قلة العيال أحد اليسارين ).

4. Evlatlık alınan çocuğun yetim olması mümkün, o halde evlatlık edinen aile fevkalade mükafatlandırılır. Peygamberimizin(s.a.a.v.) bir hadisine göre:

" Ben ve yetimi sahiplenen bunların ikisi gibiyiz."(أنا وكافل اليتيم كهاتين ) diyerek iki parmağını yan yana getirir ve Mahşer gününde yetime sahip çıkanla kendi mevkini netleştirir.

Bunun dışında, evlat edinme davasında insanın, Allah'ın özelliklerinden biri olan, merhameti ortaya çıkar. Allah'ın en sevdiği özelliklerden biridir ve Allah'ın ismi (Er-rahman)Besmele için seçilmiştir(Er-rahman, Er-rahim) ki, herşey onunla başlasın.

Hadislere göre, Allah kulları arasında merhametli olanları ve yumuşak huylu kalpleri sever, onları kolaylıkla mükafatlandırır. Çünkü Allah cömerttir ve kimse Allah'ın cömertliğine eş olamaz. Eğer yaradılan merhameti içinde taşıyorsa, bolca mükafatlandırılacaktır.

Bazı Peygamber hadiselerinden ahlaksız bir kadının, kuyunun yanında oturan ve su içemeğen susuz bir kediye su bulup içirttiği için, cennete girdiğini öğreniyoruz. o zamanın Peygamberi insanlara buyurur ki, Allah o kadına bu amelinden dolayı cenneti öngördü, tabi ki bundan sonra ahlaksızlığa tövbe etme şartıyla.

Peygamberimiz (s.a.a.v.) Zaid bin Haritha isminde çocuğu evlatlık edinmişti, büyüdüğünde kuzini Zeynebi ona eş olarak verdi. Abu Talib(a.s.) ev geçindirmekte zorlanırken de Peygamberimiz (s.a.a.v.) ve amcası Hamza(a.s.) çocukları çok olduğu için evlat edinerek yardimda bulundular. Peygamberimiz (s.a.a.v.) Ali'yi (a.s.) Hamza (a.s.) da Cafer'i (a.s.) alıp büyüttüler. Fakat biz Ali'nin (a.s.) Peygamberimiz (s.a.a.v.) tarafından evlat edinmesinin ve eğitilmesinin, Peygamberimizin (s.a.a.v.) iletilerini koruyup sürdürmesi için, rabbimizin yüce planlaması olduğuna kanaat ediyoruz.

Bu insani hareket yani evlat edinme yasal (şeriat) hükümleri çerçevesinde uygulanmalı, çünkü kaos, özellikle soy konusunda reddedilir. Şeriat sadece, insanların hayatını düzenlemek ve hem dünyada hem de ahirette mutlu olmaları için vahyedilmiştir. Malesef toplum evlatlık edinmek için geçerli şeriat hükümlerinin bilincinde değil, bu da ahlaksızlığa ve karma karışık bir hak ve görev bağıntısına yol açtı. Bu gerçekler bu konuyla ilgili önemli noktalara açıklık getirmemize neden oldu:

1. Evlat edinmek soyyasasını etkilemez, yani ne evlat edinen kadın annesi ne de evlat edinen adam babası olur. Bu demek oluyor ki, anne evlat edindiği erkeğin karşısına türbalı (kapalı) ve evlat edinen kız da toplumda abileri olarak adlandırılan erkeklerin ve babasının karşısına türbanlı çıkmalı. Erkeğin (baba) evlat edindiği kızla evlenmesine hakkı var, aynı Peygamberimizin (s.a.a.v.) evlatlik edindiği Zaid'in hanımıyla (onunla boşandıktan sonra)Allah'ın emri üzere evlendiği gibi:

"Hem hatırla o vakti ki, o kendisine Allah'ın nimet verdiği ve senin de ikramda bulunduğun kimseye: "Hanımını kendine sıkı tut ve Allah'tan kork" diyordun da nefsinde Allah'ın açacağı şeyi gizliyordun. İnsanlardan çekiniyordun. Halbuki Allah kendisini saymana daha lâyıktı. Sonra Zeyd o kadından ilişiğini kestiği zaman, biz onu sana eş yaptık ki, oğulluklarının ilişkilerini kestikleri hanımlarını nikâhlamada müminlere bir darlık olmasın. Allah'ın emri de yerine getirilmiştir." (Al- Ahzab:37)

Arablar bunu eskiden yasaklamışlardı, çünkü evlat edindikleri erkekleri kendi oğulları gibi görüyorlardı.

Eğer veliler bu sorunu çözmek isterlerse yani evlat edindikleri çocukla evlenmeyi kendilerine haram kılmak isterlerse geçerli bir çözümü vardır; Bu da annesinin geleneğe göre, anne sütü var ise, emzirmesidir.

Bunun koşullarından biri de, çocuğun 2 yaşından küçük olması ve kesintisiz olarak 15 kez , bu esnada kesinlikle başka süt, yemek v.b. verilmemelidir, emzirilmesidir. Bu müdahele şeklinde emziren kadın annesi, kocası babası ve diğer çocuklar da kardeşleri olur. Eğer kadının emzirecek sütü olmasa kız kardeşine vermeli, böylece teyzesi olur. Kız ise erkek onu kız kardeşine vermeli, böylece dayısı olur.

2. Ayrıca göz önünde bulundurulmalı ki, evlatlık çocuk evlatlık edinen aileden miras alamaz, ailesi de çocuktan miras alamaz, çünkü soy ilişkisi yok. Evlatlık edinen yine de miras bırakmak istiyorsa, o zaman hayattayken vermeli ya da mirasının 3te birinin bir miktarını onun için belirlemeli. Şeriata göre mirasının 3te birini kendi arzusuna göre tanımlayabilir. Şeriat hükümlerine göre evlat edinenin miras dağıtımında hakkı yoktur, resmi olarak ölenin oğlu /kızı olarak görünse de.

3. Evlatlık edinen çocuğun evlendirme dairesinde ya da vatandaşlık dairesinde kendi(evlatlık edinenin) isminin üstüne aldırılmasında sakınca yoktur. Böylece vatandaşlık haklarına sahip olur( Eğitim, Evlilik, Gayrimenkul meseleleri), önemli olan ise soy ve miras konusunda hukuki sonuçların ortaya çıkmaması. Bu sorunu çözmek için ise, iki şahit eşliğinde yazılı olarak çocuğun öz çocuğu olmadığını ve yukarda belirlenen noktaları belirterek ele alması.

4. İslami-, şer-i açıdan itiraz olmadığını biliyorum. Hatta bazı durumlarda, kimsesizleryurdundan veya yetimhaneden çocuklara sahip çıkılması, onların eğitimi ve huzuru için gereken herşeyin yapılması emredilir. Çocuğun kökeni biliniyorsa, ona göre adlandırılmalıdır, Allah:

" Onları (evlatlıkları) babaları adına çağırın. Allah yanında o daha doğrudur." (Al- Ahzab:5ff)

diye buyurdu, bazıları Zaid'e " Zaid bin Muhammed" diye seslendiği zaman. Bu durumda herkes için çocuğun öz babasına olan hukuki soybağıntısını göz önünde bulundurmaları geçerlidir.

5. İslam hukuku açısından terkedilmiş ya da evlatlık edinilmiş çocukta hata/kusur yoktur, evlilik dışı çocuk olsa dahi. Çünkü velilerinin hatalara yükümlü değillerdir. Eğer islam hukuku onlara bazı mevkileri (misal imam ya da Marjaa) yasak kılsa da, bunun nedeni onun hatalı ya da kusurlu olması değil. Bu sadece toplumsal nedenlerden dolayı uygulanıyor, çünkü toplum onu imam veya marjaa olarak taklit etmekten kaçınır. Aynı alimlerin sokakta yemek yemeleri ya da başlıksız görünmeleri gibi; hukuksal olarak kusur değildir ama genel olarak gelenekte reddedilir. Bu yüzden geleneklere saygı gösterilmeli.

6. Evlatlık edinen çocuğa çocukluğundan beri gerçek anlatılmalıdır ki, herkes için şeriatın uygulaması sorunsuz olsun (misal annenin ya da kızkardeşlerin türban takması). Gerçeği büyüyene kadar saklamak şeriatın uygulanmasında sorunları da birlikte getirir.

7. Evlatlık edinmek için belirli bir yaş sınırlaması yoktur, fakat 2 yaşından büyük bir çocuğun bazı geçerli (birinci noktada belirttiğimiz gibi) sorunları çözme ihtimali kalmıyor.

Muhammed Al- Yaqoobi